Giữa miền Tây sông nước trù phú, Núi Sam sừng sững như một biểu tượng thiêng liêng, nơi hòa quyện vẻ đẹp thiên nhiên hùng vĩ với bề dày lịch sử, văn hóa và những huyền thoại nhuốm màu kỳ bí. Từ xa xưa, ngọn núi này đã in dấu trong tâm thức người Việt, mời gọi du khách thập phương về chiêm bái, khám phá và tìm về cội nguồn tâm linh.
Ngọn núi của những cái tên và truyền thuyết
Hành trình xuôi theo Quốc lộ 91 khoảng 60km về phía Tây từ trung tâm thành phố Long Xuyên, du khách sẽ đặt chân đến thị xã Châu Đốc, An Giang – nơi tọa lạc ngọn Núi Sam huyền thoại. Từ xa, ngọn núi hiện lên với dáng dấp mềm mại, tựa hồ một con sam đang neo đậu giữa thảm lúa xanh bao la, mênh mông của đồng bằng, từ đó mà có cái tên thân thương là Núi Sam.
Không chỉ dừng lại ở hình dáng, tên gọi Núi Sam còn gắn liền với một truyền thuyết cổ xưa đầy hấp dẫn. Người xưa kể rằng, thuở hồng hoang, khi biển cả còn bao phủ toàn bộ vùng đất này, Núi Sam từng là một hòn đảo nhỏ nổi lên giữa mênh mông sóng nước, là nơi quần tụ của rất nhiều loài sam. Bởi vậy, núi còn được gọi bằng mỹ từ “Học Lãnh Sơn”, nghĩa là ngọn núi của loài sam, chất chứa vẻ đẹp hoang sơ và kỳ bí của tạo hóa.
Bức tranh phong thủy hữu tình giữa miền đồng bằng
Với diện tích khoảng 280 hecta và độ cao khiêm tốn 241m, Núi Sam mang vẻ đẹp của một ngọn núi trẻ, hiền hòa, phủ khắp bởi màu xanh mát của cây cối. Mỗi độ hè về, sườn núi lại bừng lên sắc đỏ rực rỡ của những hàng phượng vĩ, điểm tô cho cảnh sắc thêm phần tươi tắn và cuốn hút. Đặc biệt, Núi Sam còn ẩn chứa những hang động kỳ thú, thách thức trí tò mò của những nhà thám hiểm.
Bao quanh ngọn núi là một hệ thống kênh rạch chằng chịt, uốn lượn, kết hợp cùng quần thể đền chùa cổ kính tọa lạc trên sườn núi, tạo nên một phong cảnh đẹp đến nao lòng, hữu tình giữa vùng đồng bằng trù phú. Chính vì lẽ đó, từ hai thế kỷ trước, qua ngòi bút của Thoại Ngọc Hầu trong bia “Vĩnh Tế Sơn”, Núi Sam đã được khắc họa như một bức tranh phong thủy tuyệt mỹ, ghi dấu ấn sâu đậm trong lịch sử và văn hóa đất Việt. Thuở nhà Nguyễn, Núi Sam thuộc thôn Vĩnh Tế, phủ Tuy Biên, tỉnh An Giang, và ngày nay vẫn giữ tên Vĩnh Tế, thuộc thị xã Châu Đốc, An Giang.
Linh sơn hội tụ những di tích ngàn năm
Từ lâu, hình ảnh Núi Sam đã đi sâu vào tâm hồn người dân An Giang nói riêng và cả miền Nam nói chung, trở thành một phần không thể thiếu của đời sống tinh thần. Nơi đây tập trung nhiều công trình kiến trúc, di tích lịch sử văn hóa có giá trị đã được Bộ Văn hóa công nhận và xếp hạng, như:
Bên cạnh những di tích linh thiêng, Núi Sam còn sở hữu nhiều thắng cảnh làm say lòng người như đồi Bạch Vân, vườn Tao Ngộ… Trên núi, còn có vô số đền chùa, am cốc lớn nhỏ, mỗi nơi mang một vẻ đẹp và câu chuyện riêng.
Miếu Bà Chúa Xứ và lễ hội Vía Bà linh thiêng
Đặc biệt nhất trong số đó phải kể đến Miếu Bà Chúa Xứ, một công trình kiến trúc vô cùng tráng lệ và tôn nghiêm. Hàng năm, Miếu Bà đón hàng vạn lượt du khách trong và ngoài nước đổ về hành hương, cầu mong phúc lộc và chiêm ngưỡng vẻ đẹp cổ kính. Cứ vào tháng Tư âm lịch, sau dịp Tết Nguyên Đán, không khí tại Núi Sam lại trở nên sôi động và linh thiêng hơn bao giờ hết với Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ – Núi Sam, một lễ hội đậm đà bản sắc dân tộc, diễn ra từ ngày 23 đến 27 tháng Tư âm lịch.
Từ lâu, Núi Sam đã trở thành một trong những điểm hành hương quan trọng bậc nhất, nơi mọi người tìm về để gửi gắm niềm tin, nguyện cầu và trải nghiệm những giá trị văn hóa tâm linh độc đáo của miền đất phương Nam.
Những truyền thuyết in dấu trên đá thiêng
Vượt lên những nấc thang đá, ta đến với những hang động kỳ bí, nơi lưu giữ vô vàn truyền thuyết xa xưa. Phía trên miệng một hang động, nhìn thẳng lên vách núi dựng đứng, có một lỗ thông thiên đường kính chừng gần một mét vuông. Người xưa kể lại, đây chính là nơi đại bàng khổng lồ cư ngụ, từng bắt cóc công chúa và bay vào hang bằng lối này. Trên vách đá của hang, còn in rõ hình một người màu trắng, vai quàng một vật có hình thù như đầu chằn tinh, tay trái dìu công chúa, khiến người ta liên tưởng ngay đến hình ảnh chàng Thạch Sanh.
Truyện kể rằng, từ chính cái hang này, sau khi Thạch Sanh dũng mãnh diệt trừ đại bàng, giải thoát công chúa, Lý Thông đã mưu mô hèn hạ, gọi lính lấp miệng hang hòng giết hại chàng. Không thể thoát ra bằng lối cũ, Thạch Sanh đã lần tìm con đường khác, cuối cùng tìm thấy một cửa biển và gặp được người có đuôi giống cá, mở ra một chương mới cho cuộc đời mình.
Bí ẩn thạch động và tiếng chuông đá ngàn năm
Bên cạnh hang động mang tên “vương địa” đại bàng, qua một lối đi lớn, du khách sẽ đến với một hang động thứ hai đầy bí ẩn. Trên miệng hang có đặt bàn thờ Thủy Tề, phía bên trong lại chia thành ba lối đi nhỏ. Dưới lòng hang, loài đá rất lạ lùng, không hề phản chiếu ánh sáng, mọi tia sáng rọi vào đều bị hút hết. Chỉ có ánh đèn dầu mới có thể thắp sáng nơi đây, nhưng oái oăm thay, đèn dầu lại không cháy được nếu thiếu không khí. Cho đến tận ngày nay, cái hang kỳ lạ này vẫn còn là một ẩn số chưa được khám phá.
Theo dòng thời gian, những lớp đá canxi gặp mưa nhiều, hút nước mà trương nở, tạo thành vô vàn hình thù kỳ lạ, sống động như những bức điêu khắc của tạo hóa. Ở một nhánh cửa hang phía Nam, cạnh phiến đá Đại Hồng Chuông khá nổi tiếng, là khối đá hình con sư tử đang từ trên trời bay xuống. Đặc biệt, trên đầu sư tử còn có hình Đức Phật. Theo kinh Pháp Hoa, nhân vật cưỡi sư tử chính là Bồ Tát Văn Thù – hiện thân của trí tuệ, phá tan màn đêm vô minh bằng tiếng nói êm dịu. Khối đá này được biết đã xuất hiện cùng với sự hình thành của thạch động và ngày càng lớn dần theo năm tháng.
Lại nói về Đại Hồng Chuông, nếu nhìn kỹ, ta sẽ thấy những khối đá rời, nhưng khi gõ vào, chúng phát ra tiếng kêu rất thanh, vọng ngân. Tuy nhiên, đã nhiều năm trôi qua, kể từ ngày cái chui đánh chuông nguyên bản do người Miên khai phá mảnh đất này mang về xứ sở của họ, dù đã thử đẽo nhiều cái chui khác, tiếng chuông vẫn không còn vang vọng như xưa. Cứ thế, những câu chuyện, những bí ẩn về Núi Sam cứ kéo dài mãi, hòa quyện với những tạo vật thiên nhiên lạ thường, càng khiến cho lời kể thêm phần hấp dẫn và mê hoặc.
Mải nghe những truyền thuyết, tôi vô tình đưa tay chạm vào một nhũ thạch (vú đá) mát lạnh. Người dân địa phương kể rằng, vào mùa mưa, từ nhũ thạch này phun lên dòng nước trong vắt, tinh khiết, được tin rằng có thể chữa được bệnh. Chiều đã muộn, chim yến gọi bầy quấn quýt về tổ, những du khách cuối cùng cũng dần rời núi. Tiếng chuông chùa vọng lại xa xa, ngân nga giữa không gian tĩnh lặng.
Từ biệt Núi Sam, tôi hẹn lòng sẽ quay trở lại, bởi nơi đây còn quá nhiều truyền thuyết chưa kịp khám phá, quá nhiều vẻ đẹp chưa kịp chiêm ngưỡng trọn vẹn.